Yatırım Fonları

Yatırım fonu, yatırımcıların birikimlerinin sermaye piyasası araçlarında değerlendirilmek üzere bir havuz içerisinde toplanması ve profesyonel yöneticiler tarafindan yönetilmesi esasına dayalı kolektif bir yatırım aracıdır.

Tasarruf sahipleri, şirketlerden, aracı kuruluşlardan veya menkul kıymet borsalarından hisse senedi ve tahvil almak suretiyle tasarruflarını değerlendirebilirler. Ancak menkul kıymetlere yatırım yapmak bilgi ve uzmanlık gerektirmektedir. Ayrıca bireysel birikimler genelde yeterli büyüklüğe ulaşamadıklarından, bunlarla oluşturulan portföyler de gerekli risk dağılımları yapılamayabilmektedir. Bu risk anapara açısından olabileceği gibi portföyün getirisi açısından da önemli olabilir. Bu nedenle sermaye piyasasında kollektif yatırım kuruluşları olarak adlandırılan yatırım fonları oluşturulmuştur.

Kaç Tip ve Türde Yatırım Fonu Vardır?

Fon içtüzüklerinde belirtilmek suretiyle, portföy değerinin aylık ağırlıklı ortalama bazda en az %25’ini, devamlı olarak mevzuata göre özelleştirme kapsamına alınan Kamu İktisadi Teşebbüsleri dahil Türkiye’de kurulmuş ortaklıkların hisse senetlerine yatırmış fonlar A tipi, diğerleri B tipi olarak adlandırılır ve bu tipler fon türleri ile birlikte belirtilir.

Portföye alınacak menkul kıymetler göz önünde bulundurularak, 17 ayrı yatırım fonu türü tanımlanmıştır. Bunlar; Tahvil ve Bono Fonu, Hisse Senedi Fonu, Sektör Fonu, İştirak Fonu, Grup Fonu, Yabancı Menkul Kıymetler Fonu, Altın Fonu, Diğer Kıymetli Madenler Fonu, Değişken Fon, Karma Fon, Likit Fon, Endeks Fon, Fon Sepeti Fonu, Özel Fon, Koruma Amaçlı Fon, Garantili Fon ve Serbest Yatırım Fonu'dur.

Fon Türleri :

• Likit Fon :
  • Portföyünün tamamı, devamlı olarak, portföyünde vadesine en fazla 180 gün kalmış likiditesi yüksek sermaye piyasası araçları yer alan ve portföyünün ağırlıklı ortalama vadesi en fazla 45 gün olan fonlardır.
• Tahvil-Bono Fonu :
  • Fon portföyünün en az %51’ini devamlı olarak, kamu ve/veya özel sektör borçlanma araçlarına yatırım yapan fonlardır.
• Hisse Senedi Fonu :
  • Fon portföyünün en az %51’ini devamlı olarak, Türkiye’de kurulmuş ortaklıkların hisse senetlerine yatırım yapan fonlardır.
• Yabancı Menkul Kıymetler Fonu :
  • Fon portföyünün en az %51’ini devamlı olarak, Yabancı özel ve kamu sektörü menkul kıymetlerine yatırmış fonlardır.
• Altın Fonu :
  
  • Fon portföyünün en az %51’ini devamlı olarak, ulusal ve uluslararası borsalarda işlem gören altın ile altına dayalı sermaye piyasası araçlarına yatırmış fonlardır.
• Sektör Fonu :
  • Fon portföyünün en az %51’ini devamlı olarak, belirli bir sektörü (örneğin, çimento, tekstil gibi) oluşturan şirketlerin menkul kıymetlerine yatırım yapan fonlardır.
• İştirak Fonu :
  
  • Fon portföyünün en az %51’ini devamlı olarak, kurucunun iştiraklerince çıkarılmış menkul kıymetlere yatırım yapan fonlardır.  
• Grup Fonu :
  
  • Fon portföyünün en az %51’ini devamlı olarak, belli bir topluluğun (Koç Topluluğu, Sabancı Topluluğu gibi) menkul kıymetlerine yatırım yapan fonlardır. 
• Endeks Fon :
  • Portföyünün en az %80’i devamlı olarak, baz alınan ve Kurul tarafından uygun görülen bir endeksin değeri ile fonun birim pay değeri arasındaki korelasyon katsayısı (ilişki/paralellik) en az %90 olacak şekilde, endeks kapsamındaki menkul kıymetlerin tümünden ya da örnekleme yoluyla seçilen bir kısmından oluşan fonlardır.
• Diğer Kıymetli Madenler Fonu :
  
  • Fon portföyünün en az %51’ini devamlı olarak, Ulusal ve uluslararası borsalarda işlem gören altın ve diğer kıymetli madenler ile bu madenlere dayalı sermaye piyasası araçlarına yatırmış fonlardır.
• Karma Fon :
  • Portföyünün tamamı, hisse senetleri, borçlanma araçları, altın ve diğer kıymet madenler ile bunlara dayalı sermaye piyasası araçlarından en az ikisinden oluşan ve her birinin değeri fon portföy değerinin %20’sinden az olmayan fonlardır.
• Değisken Fon :
  • Portföyünün tamamı, portföy sınırlamaları itibariyle yukarıdaki türlerden herhangi birine girmeyen fonlardır.
• Fon Sepeti :
  • Portföyünün en az %80’i devamlı olarak, diğer yatırım fonlarının ve borsa yatırım fonlarının katılma paylarından oluşan fonlardır.
• Koruma Amaçlı Fon :
  • Yatırımcının başlangıç yatırımının belirli bir bölümünün, tamamının ya da başlangıç yatırımının üzerinde belirli bir getirinin izahnamede belirlenen esaslar çerçevesinde belirli vade ya da vadelerde yatırımcıya geri ödenmesinin, uygun bir yatırım stratejisine dayanılarak en iyi gayret esası çerçevesinde amaçlandığı fonlardır.
    
• Garantili Fon :
  • Yatırımcının başlangıç yatırımının belirli bir bölümünün, tamamının ya da başlangıç yatırımının üzerinde belirli bir getirinin izahnamede belirlenen esaslar çerçevesinde belirli vade ya da vadelerde yatırımcıya geri ödenmesinin, uygun bir yatırım stratejisine ve garantör tarafından verilen garantiye dayanılarak taahhüt edildiği fonlardır.
• Serbest Yatırım Fonu :
  • Katılma payları sadece nitelikli yatırımcılara satılmak üzere kurulmuş olan ve mevzuatta yer alan portföy sınırlamalarına istisna tutulan fonlardır.
• Özel Fon :
  • Katılma payları önceden belirlenmiş kişi veya kuruluşlara tahsis edilmiş fonlardır.

gibi türlere ayrılmaktadır.

Yatırım Fonları Nerelere Yatırım Yapabilir?

Sermaye Piyasası Kurulu'nun düzenlemeleri çerçevesinde yatırım fonlarının yatırım yapabileceği araçlar aşağıda sıralanmıştır.

• Türkiye'de kurulmuş şirketlerin hisse senetleri, özel ve kamu borçlanma senetleri (tahvil, bono gibi),

• Yabancı özel ve kamu sektörü borçlanma senetleri ve hisse senetleri,

• Ulusal ve uluslararası borsalarda işlem gören altın ve diğer kıymetli madenler ile bunlara dayalı olarak ihraç edilmiş ve borsalarda işlem gören sermaye piyasası araçları,

• Vadeli işlem sözleşmeleri ve Sermaye Piyasası Kurulu'nca uygun görülebilecek diğer sermaye piyasası araçları.

Yatırım fonunun kazancı portföyünde bulundurduğu araçların getirisine bağlı olduğundan, yatırımcıların fonun türü ve tipi, bir başka ifade ile, portföy bileşimi hakkında bilgi sahibi olduktan sonra yatırım yapacakları fonu seçmeleri uygun olacaktır.

Kimler Fon Kurabilir?

Kurul tarafından belirlenen şartları taşıyan bankalar, aracı kurumlar, sigorta şirketleri ve kanunlarında engel bulunmayan emekli ve yardım sandıkları Kurul’dan izin almak koşuluyla fon kurucusu olabilmektedirler. Kurucu, tüzel kişiliği olmayan fonun, riskin dağıtılması ve inançlı mülkiyet esaslarına göre pay sahiplerinin haklarını koruyacak şekilde yönetiminden, temsilinden ve yatırım yapılan araçların saklanmasından sorumludur. Portföyün kurucu tarafından yönetilmiyor olması, bu sorumluluğu ortadan kaldırmamaktadır.

Kurucu mevzuat ve fon içtüzüğünde belirtilen sınırlar içinde kalmak üzere fon portföyünü dilediği gibi oluşturabilmekte ve daha sonra değiştirebilmektedir. Sermaye Piyasası Kurulu’na, resmi dairelere, katılma payı sahiplerine ve fon adına üçüncü şahıslara karşı fonu kurucu temsil etmektedir.

Fon Portföyünü Kimler Yönetebilir?

Fon, kurucunun belirleyeceği bir yönetici (SPK’dan portföy yöneticiliği yetki belgesi alan aracı kurumlar ile portföy yönetimi şirketleri yönetici olabilir) ile yapılan portföy yönetim sözleşmesi çerçevesinde yönetilir. Fon yöneticisine portföy yönetim hizmeti için bir ücret ödenir. Portföy yönetim sözleşmesinde yönetici kuruluşun ve fon kurucusunun unvanı, sözleşme süresi, yöneticinin alacağı ücretin tutan ve ödeme koşulları, portföy yönetim İlkeleri gibi hususlar yer almaktadır.

Katılma Payı Fiyatları Nasıl Hesaplanıyor?

Fona iştiraki sağlayan katılma payı fiyatı, kurucu tarafından her işgünü itibariyle hesaplanmaktadır. Hesaplamalarda aşağıdaki prosedür takip edilmektedir:

• Değerleme gününde portföyde bulunan varlıkların işlem gördükleri, alınıp satıldıkları borsalarda oluşan fiyatlar dikkate alınarak fon portföy değeri hesaplanmaktadır.
• Fon portföy değerine fonun alacakları eklenmek ve borçları düşülmek suretiyle fonun toplam değeri belirlenmektedir.
• Fon toplam değeri, değerleme gününde tedavülde olan pay sayısına bölünerek birim katılma payı fiyatına ulaşılmaktadır.

Örnek :

Eğer 100 TL'nizi, birim katılma payı fiyatı 1 TL olan bir fona yatırırsanız, 100 adet katılma payı alabilirsiniz. Eğer katılma payı başına fon toplam değeri 0,9 TL'ye düşerse (çünkü fonun portföy değeri düşmüştür) hala 100 adet katılma payınız vardır, fakat yatırımınızın değeri şimdi 90 TL'ye düşmüştür.

Eğer katılma payının fiyatı 1,1 TL'ye çıkarsa, yatırımınızın değeri de 110 TL'ye çıkar. (Bu örnekte alım satım komisyonunun olmadığı varsayılmıştır)

Yukarıda belirtilen işlemlerin yapılması esnasında fonun portföyünde bulunan varlıklardan elde edilen faiz, temettü, alım satım kazancı ve günlük değer artışları aynı gün fona gelir olarak kaydedilmekte, dolayısıyla katılma paylarının hergün için hesaplanan pay fiyatına yansıtılmaktadır.

Bu surette belirli bir tarihte fondan ayrılan yatırımcı o güne kadar fonun kazancından (zararından) kendi payına düşen miktarı almış olmaktadır.

Katılma Payı Fiyatını Nasıl Öğrenebilirsiniz?

Bir işgünü önceki (Likit Fonlar hariç) katılma payı birim fiyatı, payların alınıp satıldığı adreslerde ilan edilir, B Tipi Likit Fonların katılma payı birim fiyatı ise, her işgünü itibariyle paylarının alınıp satıldığı adreslerde ilan edilir. Ayrıca, günlük gazetelerin ekonomi sayfalarında da fon fiyatlarını bulabilirsiniz. Ancak gazetede ilan edilen fiyatın işlem günündeki değil, bir gün öncesinin fiyatı olduğuna dikkat edilmelidir.

Gazetelere ek olarak, bazı fon kurucularının interaktif telefon hatlarından veya internet adreslerinden fonların günlük fiyatlarını öğrenebilirsiniz. Haftalık ekonomi dergilerinde ise fonların dönemsel getirileri yer almaktadır.

Katılma Payı Nasıl ve Nereden Alınıp Satılır?

Yatırım fonu katılma payı, doğrudan yatırım fonunun kurucusundan veya kurucu dışında fon iç tüzüğünde belirtilen alım satıma aracılık edecek aracı kuruluşlardan alınır ve satılır. Çoğu fon kurucusu, bankaların ATM’lerinden, interaktif telefon veya internet aracılığı ile katılma payı alım satımına imkan sağlamaktadır.

Katılma payları ilk kez halka satılıyorsa, halka satış öncesinde kurucu tarafından gazetelerde ilan edilen izahname/sirkülerde belirtilen adreslerde, yine bu izahname/sirkülerde belirtilen saatler içinde alınıp satılmaktadır.

Adresler genellikle kurucunun merkez şube adresleri olup, kurucu ayrıca başka aracı kuruluşlar aracılığı ile kurduğu fonun katılma paylarını pazarlayabilir veya alıp satabilir.

Bilinmesi gereken bir konu, yatırım fonu katılma paylarının gün içinde belli saatlerde alınıp satıldığıdır. B Tipi Likit Fonlar hariç olmak üzere bütün fonlar alım satım emirlerini belli bir saate kadar almaktadırlar. (Örneğin 12:30’a kadar) 12:30’a kadar verilen alım emirleri, emrin verilmesini takip eden ilk hesaplamada bulunacak pay fiyatı üzerinden yerine getirilir. 12:30’dan sonra iletilen emirler ilk pay fiyatı hesaplamasından sonra verilmiş olarak kabul edilir ve izleyen hesaplamada bulunan pay fiyatı üzerinden yerine getirilir.

Alım emirleri pay sayısı ya da tutar olarak verilebilir. Alım emirlerinin pay sayısı olarak verilmesi halinde alış işlemine uygulanacak fiyatın kesin olarak bilinmemesi nedeniyle, katılma payı bedellerini en son ilan edilen satış fiyatına en fazla % 20 ilave marj uygulayarak tahsil edebilir. Ayrıca, katılma payı bedellerini işlem günü tahsil etmek üzere, en son ilan edilen fiyata marj uygulanmak suretiyle bulunan tutara eş değer kıymeti, teminat olarak kabul edebilir.

12:30’a kadar verilen satım emirleri emrin verilmesini takip eden ilk hesaplamada bulunacak pay fiyatı üzerinden yerine getirilir . 12:30’dan sonra verilenler ise, ilk pay fiyatı hesaplamasından sonra verilmiş olarak kabul edilir ve izleyen hesaplamada bulunan pay fiyatı üzerinden yerine getirilir.12:30’a kadar verilen satım emirleri 1 veya 2 işgünü sonra, 12:30’dan sonra verilenler ise 2 veya 3 işgünü sonra yatırımcılara ödenir.

B Tipi Likit Fonlarda ise yatırımcılar genellikle 24 saat alım satım yapabilmektedirler. Fon payı alım satımı bir sonraki gün geçerli olacak fiyatın hesaplanması için kısa bir süreliğine durdurulabilir. Yeni fiyat tespitinden sonra yapılan pay alımlarında, ertesi günün fiyatlarının kullanıldığı unutulmamalıdır.

Her fonun alım satım esasları, içtüzük, izahname ve sirküler ile yatırımcılara duyurulmaktadır.

Yatırım Fonlarında Vergilendirme Nasıldır?

Yatırım fonlarının vergilendirilmesi hususunda, yatırım fonlarının katılma paylarının halka arzına ilişkin izahnamelerden bilgi edinilmesi mümkündür. İzahnamalere katılma paylarının alım satımının yapıldığı yerlerden ve internet sitelerinde yer alan “sürekli bilgilendirme formları”ndan ulaşılabilmektedir. Buna ilaveten Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı internet sitesi (www.gib.gov.tr) aracılığıyla da güncel vergilendirme bilgilerine ulaşılması mümkündür.

Bir Yatırım Fonuna Ait Temel Bilgileri Hangi Kaynaklardan Elde Edebilirsiniz?

Yatırım fonuna yatırım yapmadan önce fon hakkında bilgi alabileceğiniz kaynaklara başvurmakta yarar vardır. Bu bilgileri fonun kendisinden veya kullandığınız banka/aracı kurumdan isteyin ve yatırıma karar vermeden önce mutlaka okuyun. Böylece yatırım fonu katılma payını satın almadan önce bu fonun sizin için uygun olduğundan emin olun.

Yatırım fonlarının katılma paylarının halka arzı sırasında ve sonrasında yatırımcılar ihtiyaç duydukları bilgileri aşağıdaki  belgelerden elde edebilirler.

• İçtüzük ;
  • Yatırım fonlarının içtüzükleri, yatırım fonu katılma payı sahibi ile kurucu (fonu kuran tüzel kişi), saklayıcı (fon portföyünde yeralan menkul kıymetleri saklayan kurum) ve yönetici (fon portföyünü yöneten kuruluş) arasında fon portföyünün yönetilmesini ve saklanmasını konu alan iltihaki bir sözleşmedir. İçtüzükte fonun adı, adresi, kuruluş amacı, portföy yönetimine ilişkin esaslar, yatırım sınırlamaları, katılma paylarının satışına ve geri alışlarına ilişkin esaslar vb. bilgiler yer alır.

• İzahname ;
  • İzahname, katılma paylarının halka arzı sırasında hazırlanır. Fonun satış dokümanıdır. İzahnemelerde fona ait temel bilgiler (fonun kurucusu, kurucu ve fonun adresi, fon katılma paylarının alınıp satılacağı yerler, fon yöneticilerinin kimler olduğu, sermaye piyasası alanındaki tecrübeleri, fonun yatırım stratejisi, yatırım sınırlamaları, yaptığı harcamalar, portföy yapısı, ilgili vergi düzenlemeleri vb.) bulunur. İzahnameler halka arz öncesinde Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilir, ayrıca katılma paylarının alım satımının yapıldığı yerlerde yatırımcıların incelemesi için hazır bulundurulur.
  Sirküler ;
  • Sirküler de izahname gibi katılma paylarının halka arzı sırasında hazırlanır ve fona ait temel bilgileri (fonun kurucusu, kurucu ve fonun adresi, fon katılma paylarının alınıp satılacağı yerler, portföy yapısı, vb.) içerir. Sirkülerler, halka arz öncesinde Türkiye çapında yayın yapan en az iki gazetenin Türkiye baskısında ilan edilir.

• Fonun Finansal Tabloları ;
  • Yatırım fonlarının bir önceki yılla karşılaştırmalı olarak düzenlenmiş bilanço ve gelir tablosu, fon portföy değeri tablosu ve fon toplam değeri tablosu ile bu tablolara ilişkin bağımsız denetçi raporları Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilir ve katılma paylarının alınıp satıldığı yerlerde müşterilere açıklanır. Fonların altı aylık (Ocak-Haziran dönemi) bilanço ve gelir tablosu, fon portföy değeri tablosu ve fon toplam değeri tablosu ile bu tablolara ilişkin bağımsız denetçi raporunun özeti ise katılma paylarının alınıp satıldığı yerlerde yatırımcılara açıklanır.

• Aylık Raporlar ;
  • Aylık raporlar her ayı takip eden 15 gün içinde, ay içerisindeki menkul kıymet ve katılma payı hareketleri ile fonun geçmiş performansına ilişkin bilgileri içerecek şekilde hazırlanır. Söz konusu rapor fon kurucusunun merkezinde ve katılma paylarının satışı yapılan yerlerde yatırımcıların incelemesi için hazır bulundurulur.

• Günlük Gazete ve Periyodik Dergiler ;
  • Pek çok günlük gazetede düzenli olarak yatırım fonu katılma paylarının fiyatları ilan edilmektedir. Periyodik ekonomi dergilerinde ise yatırım fonlarının dönemsel getirilerini karşılaştırmalı olarak bulmak mümkündür. Ayrıca, gazete ve dergilerde, fonlarla ilgili haberlere (kurulan/katılma payları halka arz edilen fonlar, fon portföy yöneticileri ile ilgili bilgiler vb.) de yer verilmektedir. Sermaye Piyasası Kurulu'nun aylık bülteninde ise bütün yatırım fonlarının son ay itibariyle portföy yapısı ve aylar itibariyle portföy dağılımı hakkında ayrıntılı bilgiler yer almaktadır. Yukarıda açıklananlar dışında internet aracılığıyla Sermaye Piyasası Kurulu'nun www.spk.gov.tr olan web adresinden, tüm yatırım fonlarının pay fiyatları, portföy dağılımları (% olarak), fon toplam değerleri ve yatırımcı sayıları gibi temel bilgiler elde edilebilir.

Yatırım Fonlarının Yönetim İlkeleri Nelerdir?

• Riskin Dağıtılması İlkesi

Bu ilke sayesinde yatırım fonlarının, bireylerin kendi imkanları ile sağlayamayacakları ölçüde riski dağıtmaları mümkündür. 100 TL'niz olduğunu düşünelim. Siz bu para ile (Borsa'da hisse senetlerinin belirli miktarların -lot- altında işlem görememesi nedeniyle) ancak bir kaç hisse senedine yatırım yapabilirsiniz ve bu durum sizin riskinizi artırır. Örneğin, hisse senedini satın aldığınız iki şirketin mali durumunun bozulması ve hisse senetlerinin fiyatlarının düşmesi ihtimali, 25 ayrı şirkete ait hisse senedinin fiyatlarının birden düşmesi ihtimalinden çok daha yüksektir. Yatırım fonları ise binlerce kişiden para toplayarak, milyonlarca liralık portföyler oluşturabilir. Bu sayede çok daha fazla sayıda hisse senedine ve daha başka yatırım araçlarına, Örneğin, tahvil ve bonolara yatırım yaparak, hisse senedi fiyatlarındaki herhangi bir düşüş anında bundan en az derecede etkilenme şansına sahip olurlar.

• Profesyonel Yönetim

Özellikleri itibariyle işlem yapabilmek İçin belirli bir bilgi birikimini gerektiren ve teknik piyasalar olarak nitelenen menkul kıymet piyasalarındaki gelişmelerin yakından takip edilmesi gerekir. Doğal olarak bireylerin böylesine bir takibi düzenli olarak yapmaları ve bu piyasalarda oluşan gelişmelerin menkul kıymet fiyatlarına etkilerini tahmin ederek ona göre zamanında tavır alabilmeleri zordur. Yatırım fonları ise çok fazla sayıda kişiden para toplamak suretiyle, yüksek miktarlarda portföyler oluşturduklarından, gerekli donanıma ve menkul kıymet piyasalarıyla ilgili yetişmiş elemanlara sahip olabilirler. Bu sayede piyasalarda gözlemlenen hareketlerin ne anlama geldiğini sürekli bir şekilde takip ederek gerekli işlemleri (alım/satım gibi) gerçekleştirirler.

• Menkul Kıymetler Portföyü İşletmek

Yatırım fonları, bazı kısıtlamalar dahilinde nakit ve kıymetli madenlere de yatırım yapabilmekle beraber, temel amaçları menkul kıymet alıp satmak ve alım satımlar arasında oluşan olumlu fark ile bu menkul kıymetlerin kar payları ve faizlerinden gelir sağlamak olan kuruluşlardır.

• İnançlı Mülkiyet

Yatırım fonları inançlı mülkiyet esasına dayanır. İnançlı mülkiyet esasında fona inançlı olarak fon kurucusu sahiptir. Tasarruf sahipleri ise fonla ilgili işlemleri yapma yetkisini kurucuya verirler. Bu yetki devri fon içtüzüğü ile olur. Kurucu, fonu bu sözleşme (içtüzük) çerçevesinde ve tasarruf sahiplerinin haklarını koruyarak yönetmek/yönettirmek zorundadır.

• Mal Varlığının Korunması

Fon tüzel kişilik sahibi olmamakla beraber fonun mal varlığı kurucudan ayrıdır. Ayrıca Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca, fon malvarlığı rehin edilemez, teminat gösterilemez ve üçüncü k işi le r tarafından haczedilemez. Bir başka ifade ile, fon malvarlığının korunması kanun ile güvence altına alınmıştır.

Bir Yatırım Fonundan Nasıl Para Kazanabilirim?

Bir yatırım fonuna yapacağınız yatırımdan üç şekilde para kazanabilirsiniz.

• Fon sahip olduğu menkul kıymetlerden kar payı ve faiz geliri elde eder ve bu geliri portföy değerine yansıtır.
• Fonun sahip olduğu menkul kıymetlerin fiyatı artabilir. Eğer fon, fiyatı yükselen bu menkul kıymeti satarsa, sermaye kazancı elde eder. Fon, elde ettiği sermaye kazancını veya zararını fon portföy değerine yansıtır.
• Eğer yatırım fonu, fiyatı yükselen menkul kıymeti satmıyor ve elinde tutuyorsa, bu değer artışı fonun katılma paylarına yansır. Eğer katılma paylarınızı satarsanız, ilk ödediğiniz fiyatın üzerinde bir bedel elde edersiniz.

Böylece yatırımcılar katılma paylarını sattıklarında, yatırım fonlarının portföyünde o ana kadar gerçekleşen değer artışlarından/azalışlarından kaynaklanan paylarını alırlar. Ülkemizde yatırım fonlarının yıl sonlarında ayrıca kar payı dağıtmaları söz konusu değildir.

Yatırım Fonları Ne Gibi Avantajlar Sağlamaktadır?

• Tasarruf sahibinin ortaya koyduğu sermayesi yani parası, profesyonel yöneticiler tarafından yönetilmektedir.
• Yatırım fonu portföyüne alınabilecek menkul kıymetlerin sabit getirili, dövize endeksli ve hisse senedi gibi araçlarla çeşitlenmesi nedeniyle riskin en aza indirilmesi mümkün olabilmektedir.
• Menkul kıymetlerin değerlemesi ve kontrolü ile kupon, faiz ve temettü tahsili fon yönetimince yapılacağından, yatırımcılar vade takibi, tahsil etme gibi zaman ve kaynak kullanımını gerektiren işlemlerden kurtulmaktadır.
• Küçük tasarruflarla ulaşılamayacak kazanç potansiyeli yüksek menkul kıymetlere yatırım yapılmasına olanak sağlamaktadır.
• Fon portföyündeki değer artışlarının portföy değerine günlük olarak yansıtılması nedeniyle, yatırımcılar fona yaptıkları yatırımlarını işlemiş geliriyle birlikte ihtiyaçları kadar veya tamamını istedikleri anda paraya çevirebilirler.
• Portföye yapılan büyük tutarlı alım satımlar zaman ve para tasarrufu sağlamaktadır.

Yatırım Fonu Seçerken Nelere Dikkat Etmeliyim?

• Yatırım fonuna yatırım yaptığınızda bir risk aldığınızı unutmayın. Fon tarafından alınan menkul kıymetlerin değeri artabileceği gibi düşebilir de. Bu nedenle, yatırım yaptığınız anaparanın bir kısmını kaybedebilirsiniz. Her farklı türdeki fonun farklı riski vardır. Genel bir kural olarak, yüksek gelir beklentisi, yatırım riski yüksek olan fonlardadır.
• Yatırımdan önce ilgilendiğiniz fonun amacının ve riskinin sizinkine ne kadar uyup uymadığına karar vermek gerekir. Buna karar vermek için bir yatırım danışmanına veya yatırım dergilerine ihtiyacınız olabilir.
• Bankalar genellikle kendi kurucusu oldukları fonları satmaktadır. Bankalarda satılan fonları mevduat ile karıştırmayın. Mevduatta belli bir sınıra kadar devlet garantisi varken yatırım fonlarında herhangi bir devlet garantisi yoktur.

Genel olarak, yatırım fonları da dahil tüm menkul kıymet yatırımlarında, geçmiş dönemde o menkul kıymetin veya yatırım fonunun elde ettiği getirinin, gelecek dönemde de devam edeceğine dair bir garantinin olmadığının tüm yatırımcılar tarafından bilinmesi gerekmektedir. Yatırım fonlarına yapılacak yatırımlarda daha çok geleceğe ilişkin beklentilerle, yatırımcının risk ve vade tercihinin, fonun risk ve vade yapısı ile uyumu dikkate alınmalıdır. Örneğin, yatırımcının önümüzdeki dönem için hisse senedi piyasasında yükseliş beklentisi varsa, hisse senedi veya A tipi fon katılma payı satın alması uygun olacaktır. Faiz oranlarında düşme beklentisi varsa, tahvil ve bono fonu veya B tipi fon katılma payı satın alması daha doğru olacaktır.

Yatırım Fonlarını Birbirleriyle Nasıl Karşılaştırabilirim?

Amaca uygun yatırım fonu tipini belirledikten sonra, bu tipteki fonların performansını karşılaştırmakta fayda vardır. Performansları karşılaştırırken şunlara dikkat etmeniz gereklidir;

• Fonun getirisine bakın.

• Maliyetleri karşılaştırın. Maliyetler fon seçiminde önemlidir çünkü bunlar sizin yatırımınızın değerini olumsuz etkiler. Finansal tablolardan gelir tablosundaki giderler kısmını bulun ve ona bakın. Yatırımınızın değerini etkileyecek giderler iki türlüdür.

Katılma payı alınıp satıldığında ödenen “Katılma payı satış komisyonu”: Çoğu fon katılma payı alım satım için ayrıca ücret almazlar. Ücret alanların katılma payının satış ve geri alınmasına ilişkin esasları fon içtüzüğünde yer alır. Düzenlemelere göre likit fonlar dışında kalan fonlarda, katılma payının fona geri satılmak istendiğinde komisyon uygulanabilmektedir.

Fon yönetim ücreti ve aracılık komisyonu ise fonda kaldığınız sürece katlanmak zorunda olduğunuz giderlerdir. Yatırım fonu katılma payına yatırım yapmayı planlayan tasarruf sahiplerinin aşağıda sayılan konularda yeterli seviyede bilgiye sahip olmalarında fayda vardır. Fonun kurucusu ve bu kurucunun yönettiği fonların türü ve tipi, Fonun en yakın tarihli portföy yapısı, Fonun portföyünü yöneten portföy yöneticisinin kim olduğu, kurucunun geçmiş dönemde fon türlerine göre sağladığı gelir ve bunun aynı türdeki diğer fonlara göre başarısı, Fon katılma paylarının alınıp satılabileceği yerler ve işlem saatleri, katılma paylarının paraya çevirebilmek için önceden ihbar koşulunun aranıp aranmadığı.

Yukarıda sayılan bilgiler ve gerek duyulduğunda daha ayrıntılı bilgiler, katılma paylarının alınıp satıldığı yerlerde hazır bulundurulan izahnameden öğrenilebilir. Ayrıca fonun portföyü ile getirisine ilişkin bilgileri içeren ve her ay sonu ile yıl sonunda hazırlanan raporlardan da bilgi temin edilebilir.

Kaynak: SPK.